Naar nieuwe eindtermen voor het basisonderwijs: stand van zaken, onze krachtlijnen en bezorgdheden

15 oktober 2020

Sinds dit schooljaar is Zin in leren! Zin in leven! het enige leerplan voor het katholiek basisonderwijs. Dat leerplan laat toe om optimaal in te spelen op de schooleigen context en op de unieke talenten van elke leerling. Het geeft scholen en leraren daartoe handvatten én de nodige ruimte.

De komende maanden wordt er in ontwikkelcommissies gewerkt aan nieuwe eindtermen voor het basisonderwijs. We willen je vertellen hoever het daarmee staat, wat onze krachtlijnen zijn en onze bezorgdheden en hoe het linkt aan het debat rond de eindtermen secundair onderwijs. We gaan nog uitgebreider op dit thema in tijdens onze inforondes.

1 Wat zijn onze krachtlijnen?

In onze eindtermenkrant gaven we aan dat de nieuwe eindtermen voor het secundair onderwijs de onderwijskwaliteit bedreigen, precies omdat ze geen ruimte laten voor het eigen pedagogisch project van de school; voor de expertise, passie en het engagement van de leraar; en voor de unieke talenten en noden van leerlingen.

Als de nieuwe eindtermen voor het basisonderwijs op hetzelfde elan voortgaan als de nieuwe eindtermen voor het secundair onderwijs, dan staat ons leerplan onder druk en kunnen we het niet aanhouden. We willen dat uiteraard vermijden.

De voorbije maanden waren er voorbereidende gesprekken met minister Weyts, de andere onderwijsverstrekkers en ook in de Vlaamse Onderwijsraad (Vlor).

Voor ons is het fundamenteel om:

  • de eigenheid van het basisonderwijs te bewaren: werken aan een brede en harmonische ontwikkeling van elk kind;
  • binnen de onderwijstijd de pedagogisch-didactische vrijheid van het onderwijs te garanderen;
  • één set minimale onderwijsdoelen te ontwikkelen voor het gewoon en buitengewoon basisonderwijs.

2 Waar staan we?

Vanaf volgende week starten de ontwikkelcommissies voor het basisonderwijs. Daarin zitten leraren, directeurs, experten en onderwijsverstrekkers samen om de ontwikkelingsdoelen en eindtermen te formuleren. Doel is om de nieuwe eindtermen basisonderwijs op 1 september 2022 in te voeren.

3 Wat betekent dat voor 'Zin in leren! Zin in leven!'?

Decretaal betekent een nieuwe set eindtermen dat we het leerplan Zin in leren! Zin in leven! opnieuw ter validering moeten voorleggen aan de onderwijsinspectie. We stemmen de generieke doelen af op de nieuwe set eindtermen. Het digitale leerplan laat toe om die concordanties en eventuele aanpassingen in de doelen zelf met een minimum aan planlast te realiseren.

4 Wat zijn onze bezorgdheden?

4.1 Algemene ontwikkelcommissie

De werkzaamheden van die commissies worden gecoördineerd vanuit een algemene ontwikkelcommissie. Die komt er op onze uitdrukkelijke vraag. Ze heeft onder meer als doel de haalbaarheid van de nieuwe set eindtermen te bewaken. Daar zijn we blij om.

Dat de data voor de specifieke ontwikkelcommissies al bekend zijn, maar die van de algemene ontwikkelcommissie nog niet, is merkwaardig: de taak van de commissie is duidelijk omschreven als richtinggevend en bewakend. De kaders dienen voor ons vastgelegd te worden alvorens de specifieke commissies hun werk kunnen aanvatten.

4.2 Onderwijstijd

We blijven bezorgd over de onderwijstijd waarvoor de eindtermen ontwikkeld worden. We gaan uit van een 70/30-verhouding: 70 procent van de onderwijstijd voor de eindtermen (minimumdoelen) en 30 procent pedagogische ruimte voor de school. Daarin krijgen remediëring, verdieping en verruiming een plaats vanuit het pedagogisch project en de eigenheid van de school.

4.3 Ordeningskader

Ook het ordeningskader waarin de overheid de eindtermen wil vormgeven, baart ons grote zorgen: meer bepaald de taxonomie van Bloom. Die taxonomie – eveneens gebruikt voor het secundair onderwijs – is pedagogisch niet neutraal en al helemaal ongeschikt voor de eindtermen basisonderwijs.

We maken er daarom een breekpunt van dat de ontwikkelcommissies gebruik maken van een glossarium van werkwoorden (passend bij de specificiteit van een ontwikkelcommissie) en de finale -sober geformuleerde - eindtermen te ordenen in kennis, inzicht, vaardigheden en attitudes conform het decreet basisonderwijs.

4.4 Basisgeletterdheid

Naast ontwikkelingsdoelen kleuteronderwijs en eindtermen op populatieniveau op het einde van de lagere school spreekt de Vlaamse regering van een set eindtermen basisgeletterdheid Nederlands en wiskunde op leerlingenniveau na vier jaar lager onderwijs. Dat concept is verre van duidelijk.

Wij gaan ervan uit dat het basisonderwijs (onder andere door de ontwikkelingsdoelen en eindtermen) zorgt voor die basisgeletterdheid. We verzetten ons dus tegen het concept, en ook tegen de timing van de ontwikkeling ervan. Er moet eerst een evaluatie van de basisgeletterdheid in de eerste graad van het secundair onderwijs komen. Het heeft voor ons geen zin om in ontwikkelcommissies nu reeds deze doelen vast te leggen en pas later in te voeren. Ook de zin van dergelijke doelen moet eerst grondig geëvalueerd worden.

4.5 Timing

Verbazingwekkend is ook de bijgestuurde timing: de nieuwe eindtermen basisonderwijs worden ingevoerd op 1 september 2022. Nochtans was in de beleidsnota van de minister 1 september 2023 vooropgesteld als invoeringsdatum. Als reden worden de gestandaardiseerde, genormeerde en gevalideerde toetsen aangevoerd. Voor ons is dat geen afdoend argument.

De invoeringstermijn hebben we meerdere malen als onrealistisch benoemd. In de mededeling van de Vlaamse regering is daarom sprake van een gedoogperiode die nog niet nader omschreven is. Zelf pleiten we voor een overgangsjaar met het bestaande leerplan in schooljaar 2022-2023 om dan vanaf 1 september 2023 te starten met een opnieuw goedgekeurd leerplan Zin in leren! Zin in leven! gevolgd door een gedoogperiode van vijf jaar bij doorlichtingen in basisonderwijs. Op die manier krijgen schoolteams voldoende implementatietijd en kan de pedagogische begeleiding haar rol van ondersteuner ten volle spelen.

5 Tot slot

In Zin in leren! Zin in leven! staan het eigenaarschap van de school, de harmonische ontwikkeling van elk kind en het pedagogisch project voorop. Doel is om kwaliteitsvol onderwijs te realiseren. Daar willen we voluit voor gaan!

6 Meer weten?

Op onze inforondes geven we meer toelichting en is er gelegenheid tot vragen stellen. Heb je ondertussen al een vraag, aarzel niet om die te stellen aan Bart.Masquillier [at] katholiekonderwijs.vlaanderen en Anne.Verhoeven [at] katholiekonderwijs.vlaanderen.