Coronacrisis: bijzondere aandacht voor kwetsbare leerlingen nodig om leerachterstand weg te werken

30 juni 2020

Zoals elk jaar deden katholieke basisscholen mee aan de gevalideerde toetsen van hun netwerkorganisatie Katholiek Onderwijs Vlaanderen, de 52ste editie al. De volledige analyse van dit schooljaar, geteisterd door de coronacrisis, is pas in het najaar beschikbaar. Scholen krijgen nu al individuele rapporten over hun onderwijskwaliteit. De eerste voorzichtige bevindingen wijzen niet op een grote leerachterstand bij leerlingen, gemeten op de hele schoolcarrière op de basisschool.

“De vele inspanningen van onze scholen en hun schoolteams tijdens de coronacrisis zijn niet voor niets geweest”, zegt Lieven Boeve, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen. “Maar we mogen niet op onze lauweren rusten. De impact van de coronacrisis op de leerprestaties lijkt globaal beperkt, maar onder de waterlijn zitten grote verschillen tussen leerlingen. We zullen zeer gericht te werk moeten gaan om elke leerling te ondersteunen.”

Eerste resultaten: hoopvol signaal, maar tegelijk werk aan de winkel

De coronacrisis en de lange periode van afstandsleren zorgde voor grote bezorgdheid over de leerprestaties en het welbevinden van de leerlingen. “Het is nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over wat het voorbije schooljaar is gebeurd, maar de voorlopige cijfers tonen weinig verschuivingen met de resultaten van voordien”, zegt Machteld Verhelst, pedagogisch directeur van Katholiek Onderwijs Vlaanderen.

Dat een op tien gezinnen thuis geen internetverbinding heeft, betekende een uitdaging voor scholen om alle leerlingen bij het afstandsleren betrokken te houden. “Schoolteams keken niet op een inspanning om leerlingen toch bij de les te houden, desnoods door oefenblaadjes in de brievenbus te steken. Daarbij konden ze rekenen op de ondersteuning van onze pedagogische begeleiding, die onze scholen ook hielp focussen op essentiële leerdoelen”, volgens Lieven Boeve.

Niet alleen tussen of binnen de scholen, ook tussen de leerlingen van dezelfde klas kunnen verschillen groot zijn. Meer dan een op negen kinderen in Vlaanderen groeit op met een armoederisico. Dat is niet enkel een kwestie van inkomen, maar een netwerk van sociale uitsluitingen op verschillende domeinen die intens met elkaar verweven zijn, zoals onderwijs, werk, vrijetijdsbesteding, huisvesting en gezondheid. Verdere analyse moet duidelijk maken of deze ongelijkheid, die scholen de voorbije maanden nog duidelijker zagen, zich ook vertaalt in deze cijfers. De eerste weken van het nieuwe schooljaar worden daarom cruciaal om fijnmazig leerachterstand te detecteren en weg te werken. “Niet elke leerling heeft de voorbije maanden in een stabiele thuisomgeving doorgebracht”, zag Machteld Verhelst. “Het blijft de uitdaging om wie achterop is geraakt te ondersteunen, en wie goed mee is voldoende te blijven prikkelen. Daarvoor zal maatwerk nodig zijn.”

De gedetailleerde resultaten van de getoetste  leerdomeinen zullen na grondige analyse beschikbaar zijn in het najaar, in samenwerking met de KU Leuven, UGent en UAntwerpen. Zo gaan we ook na welke vakken zich het best lenen tot afstandsonderwijs.

Kwaliteitstoetsen in coronatijden

In principe zijn scholen decretaal verplicht om minstens drie leergebieden te toetsen, maar door de coronacrisis viel deze verplichting weg. Katholiek Onderwijs Vlaanderen raadde haar scholen toch aan om alsnog aan de toetsen deel te nemen, om zo de impact van de coronacrisis op de voortgang van de leerlingen in kaart te brengen. Om die reden bevatten de toetsen dezelfde vragen als vorig jaar.

Door de coronacrisis namen minder scholen deel dan anders. Vorig schooljaar deden 9 op 10 scholen mee, een record. Dit jaar doet 1 op 3 scholen mee (meer dan 11 500 leerlingen uit meer dan 400 scholen). Vorig jaar kozen zes op tien scholen voor digitale afname. Die verhouding blijkt amper gewijzigd. Aangezien het invoeren van de antwoorden op papier meer tijd vraagt, lopen nog steeds resultaten binnen.

De populariteit van de leerdomeinen blijft ongeveer hetzelfde als vorig schooljaar. De populairste toetsen zijn wiskunde (91%) en Nederlands (92%). Ongeveer twee derde van de deelnemende scholen kozen ervoor hun leerlingen te testen op mens & maatschappij (62%) en wetenschappen & techniek (61%). De toets Frans wist 80% van de scholen te verleiden.

Via de evaluatiebox scholen ondersteunen met toetsen en begeleiding

In het zog van het nieuwe leerplan voor het basisonderwijs ‘Zin in leren! Zin in leven’ biedt Katholiek Onderwijs Vlaanderen haar leden via de evaluatiebox een set van toetsen en kwaliteitsinstrumenten aan. Die instrumenten helpen de totale ontwikkeling van leerlingen in kaart te brengen. Om te werken aan de interne kwaliteitsontwikkeling vinden scholen er de gevalideerde toetsen voor het einde van het basisonderwijs.  Daarnaast zijn er (behalve in dit coronajaar) ook andere gestandaardiseerde proeven, telkens duidelijk gekoppeld aan het leerplan.

Na afname van de toetsen ontvangt de school resultaten op school- en groepsniveau, en kan ze zich vergelijken met het niveau in Vlaanderen en met andere scholen met een vergelijkbare leerlingenpopulatie. De pedagogische begeleiding begeleidt de scholen bij het interpreteren van hun resultaten en het opstellen van een actieplan wanneer scholen aan de kwaliteit van hun onderwijs willen werken.